Ontboezemingen, Seksueel plezier hoort bij kwaliteit van leven (deel 2)

Veranderde seksualiteit na een borstreconstructie bungelt er in het hele traject maar een beetje bij, horen wij vaak van vrouwen. Ze moeten vooral zelf uitzoeken hoe ze hiermee kunnen dealen. Gelukkig bestaan er mensen zoals seksuoloog Lobke Borger. ‘Seksueel plezier en intimiteit horen gewoon bij kwaliteit van leven.’

Lobke is naast seksuoloog ook hematologie- en oncologieverpleegkundige. Zij ontmoet veel vrouwen met borstkanker of een borstreconstructie en weet dus hoe ingrijpend ziekte kan zijn voor seksualiteit, intimiteit en relaties. In haar begeleiding creëert ze een veilige en vertrouwde omgeving waarin mensen open kunnen praten. Om samen te zoeken naar oplossingen die passen bij hun situatie.

In deze miniserie geeft Lobke haar visie op hoe zorgverleners beter kunnen communiceren over seksualiteit en beantwoordt ze allerlei ‘intieme’ vragen waarmee vrouwen tijdens en na hun borstreconstructietraject rondlopen. Heb jij ook een prangende vraag op dit gebied? Mail ‘m naar ons, dan leggen wij ‘m aan haar voor!

Vaak wordt het nieuwe uiterlijk van een borst gezien als ‘boosdoener’ voor verminderde intimiteit. Maar hebben andere lichamelijke veranderingen eigenlijk niet een veel grotere invloed op seksualiteit dan hoe een borst eruitziet na een operatie?

“Zeker. Vaak zeggen vrouwen: m’n borsten waren eerst wel echt een heel groot onderdeel van m’n seksualiteit, mijn opwinding is deels weg doordat ik daar minder of niks meer voel. Ik hoor ook regelmatig dat vrouwen zich na een reconstructie of amputatie onzekerder voelen om daar te worden aangeraakt. Dat er acuut spanning in hun lijf schiet: wat vindt mijn partner ervan, oh hij vindt het niet mooi, of eng.

Veel vrouwen hebben wat langer de tijd nodig om opgewonden te raken. Opwinding verandert ook door hormoontherapie. Ik hoor vaak van vrouwen: mijn zin is gewoon weg. In de volksmond heet dat een laag libido. In de seksuologie kijken we liever niet alleen naar hoog of laag libido, alsof zin een vaste eigenschap is. Zin in seks ontstaat uit een samenspel van prikkels, context, lichamelijke reacties, gedachten, emoties en omstandigheden.

Na behandelingen of een operatie merken vrouwen: hee, hier werd ik eerder heel erg opgewonden van maar nu gebeurt er in mijn hoofd en lijf helemaal niks. Ook wordt vermoeidheid als gevolg van het hele traject heel erg onderschat. Het wordt wel even genoemd als bijwerking, maar hoe intens die vorm is, weten alleen de vrouwen die het meemaken. En niemand vertelt hoe je daarmee moet omgaan. ‘Dan heb ik echt geen zin om uitgebreid aandacht te besteden aan mijn partner’ hoor ik vaak. Het hoeft niet eens per se om seks te gaan, maar het kan ook gewoon een andere vorm van intimiteit zijn of een goed gesprek voeren, maar dan voelen ze: ik heb daar gewoon de energie niet voor.”

Of: ‘ik kan het fysiek niet aan, want ik word niet nat’, vertellen vrouwen ons ook.

“Vaginale droogheid komt veel voor. Als een vrouw een keer pijn bij seks heeft ervaren, kan het gebeuren dat de volgende keer haar lijf al bij een zoen in de verdediging gaat. Zo van: oh dit leidt misschien tot penetratieseks en dat deed de vorige keer pijn.

Heel vaak is het advies om glijmiddel te gebruiken. Daar bestaan veel verschillende soorten van. Bij vaginale droogheid is niet ieder glijmiddel even geschikt. Sommige glijmiddelen op waterbasis drogen relatief snel op of kunnen irriterende ingrediënten bevatten. Een glijmiddel op siliconenbasis blijft doorgaans langer glad en kan daarom bij aanhoudende droogheid prettig zijn. Kijk vooral welk product goed bij jouw lichaam past.

Goed om te weten is dat glijmiddel niet de vervanger is van opwinding. Luister dus goed naar je lijf en neem uitgebreid de tijd. Een gemiddeld gezond vrouwenlijf heeft twintig tot dertig minuten nodig om in optimale staat van opwinding te raken. Na een oncologische behandeling kan dat dubbel zo lang duren.

Denk niet: ik ben eigenlijk helemaal niet opgewonden, dus ik pak maar het glijmiddel, dan lukt het wel. Soms heeft de vrouw een schuldgevoel naar haar partner toe: ik heb hem/haar al zo lang geen intimiteit kunnen geven, dus ik doe het dan maar eventjes. Als je er geen plezier in hebt, wordt de seks er niet leuker van.”

Mentaal kan er natuurlijk ook van alles in de weg zitten.

“Vrouwen zijn soms bang om initiatief te nemen omdat ze onzeker zijn hoe hun partner daarop reageert omdat hun lijf toch wel is veranderd. Ze zijn bang voor afwijzing, of vinden het eng om aangeraakt te worden. Als angst of onzekerheid het overneemt, is er geen ruimte voor opwinding. Juist dat mentale stuk is zo belangrijk om fijne seks te kunnen hebben. Als een behandeling en operatie voorbij zijn, is de partner ook erg opgelucht. Zo van: nu hebben we een nieuwe fase, we kunnen weer vooruitkijken. Dan moet je je allebei een beetje aanpassen.

De vrouw is na zo’n behandeling of operatie niet in één keer fit en klachtenvrij. Dus die zit nog een hele periode in een ‘patiëntenrol’. De partner heeft enorm de rol van mantelzorger aangenomen. Het is best lastig om elkaar dan weer te vinden als minnaars. Juist omdat de partner vaak denkt: ik zal haar nog maar niet belasten. Uit bescherming gaan ze elkaar een beetje ontzien. Maar dat zit intimiteit juist in de weg.”

Hoe kunnen stellen intimiteit terugkrijgen of afstandelijkheid voorkomen?

“Erover praten helpt. Stel elkaar vragen, spreek wensen uit, zo kom je dichter tot elkaar. Benoem wat je fijn vindt: ik wil gewoon even lekker knuffelen. Of huid-op-huidcontact met elkaar hebben. Of je masseren zonder dat ik meer van je verwacht. Voor een vrouw die ziek is (geweest), wordt het op die manier makkelijker om te ontvangen. ‘Mijn lijf hoeft niet in de stress’.

Een signaal dat er meer afstand ontstaat, kan zijn dat je minder met elkaar deelt hoe je je voelt, waar je onzeker over bent of waar je behoefte aan hebt. Daardoor kan ook de lichamelijke verbinding onder druk komen te staan. Blijf dus met elkaar praten. Vind je dat moeilijk, zoek er dan hulp bij.”